สารไวไฟติดไฟได้อย่างไร เรียนรู้เรื่องจุดวาบไฟและจุดไหม้ไฟ

อันตรายจากไฟดูจะเป็นสิ่งที่น่ากลัวกว่าอันตรายชนิดอื่น อีกทั้งสารเคมีที่ใช้กันทั่วไปตามบ้าน ตามโรงงาน หรือห้องปฏิบ้ติการ ก็มักจะมีความไวไฟด้วย ในภาษาอังกฤษคำว่าไวไฟเขาใช้คำว่า flammable หรือ inflammable แต่มีแนวโน้มที่จะหลีกเลี่ยงใช้คำว่า inflammable เพราะเกรงว่าจะเกิดการเข้าใจผิดว่า เมื่อมี in- อยู่หน้าคำใด ความหมายของคำนั้นน่าจะเป็นในทางตรงกันข้าม

การที่เรากลัวอันตรายจากไฟก็เพราะมันทำให้เกิดการสูญเสีย ทั้งทางด้านทรัพย์สินและบุคคล สารไวไฟเข้ามาเกี่ยวข้องในชีวิตประจำวันมาก และเรามักจะไม่คำนึงว่ามันเป็นสารเคมี นํ้ามันเบนซินที่ใช้เป็นเชื้อเพลิงในรถยนต์ ผลิตขึ้นมาได้อย่างปลอดภัยเป็นล้าน ๆ แกลลอน แต่สารไวไฟตามบ้านเรือนและในโรงงานกลับเป็นสาเหตุของไฟไหม้บ่อยครั้งกว่า ทั้งนี้ก็เพราะมีการใช้ที่ไม่ถูกวิธี เก็บไม่ถูกวิธี

ความไวไฟของสารเคมี จึงเป็นสมบัติที่เราจะต้องให้ความสำคัญ เพื่อจะได้ใช้ประโยชน์จากสารไวไฟได้เต็มที่ โดยมีการสูญเสียหรือบาดเจ็บน้อยที่สุด
ไฟนั้นจะลุกติดไฟได้ต้องมีปัจจัยครบ 3 สิ่ง คือ จะต้องมี เชื้อเพลิง ที่จะเลี้ยงไฟอยู่ได้ จะต้องมี อากาศ หรือ oxygen อย่างน้อยร้อยละ 12 ในอากาศที่ช่วยในการเผาไหม้ และจะต้องมี ความร้อนสูงพอที่จะทำให้เกิดการลุกไหม้ได้ เมื่อขาดสิ่งหนึ่งสิ่งใดไฟจะดับ

ตัวสารไวไฟจะเป็นเชื้อเพลิง ตราบใดที่มีปัจจัยครบ เมื่อมีแหล่งติดไฟ (ignition source) เช่น เปลวไฟ ประกายไฟ ฯลฯ จะทำให้ไฟลุกได้ทันที ถ้าไม่มีการจุดจากแหล่งติดไฟ ไฟจะลุกได้ก็ต่อเมื่ออุณหภูมิของสารนั้นสูงถึงจุดลุกติดไฟได้เองของมัน (auto-ignition temperature) โดยปกติของแข็งหรือของเหลวไวไฟไม่ได้ลุกติดไฟ แต่ไอที่มันให้ออกมา เมื่อผสมกับอากาศได้เข้มข้นพอ จนได้ลดส่วนของของผสมระเบิดได้ (explosive mixture) จะลุกติดไฟได้ เมื่อถูกจุดที่อุณหภูมิห้อง

ของเหลวไวไฟอาจให้ไอออกมามากพอที่จะเกิดเป็นของผสมกับอากาศที่ลุกติดไฟได้ ดังนั้นจุดวาบไฟ (flash point) เป็นอุณหภูมิตํ่าสุดที่สารจะให้ไอระเหยออกมาได้มากพอที่จะลุกติดไฟได้เมื่อถูกจุด แต่ที่อุณหภูมิของจุดวาบไฟนี้ สารจะไม่ไหม้ต่อเนื่องกัน นอกเสียจากว่าอุณหภูมิของสารจะสูงขึ้นกว่าจุดวาบไฟ ทำให้สารให้ไอระเหยออกมาได้อีก จึงจะลุกติดไฟต่อไปที่อุณหภูมินี้เรียกว่า จุดไหม้ไฟ (fire point) ซึ่งมักจะสูงกว่าจุดวาบไฟประมาณ 10-20 องศาเซลเซียส และเมื่ออุณหภูมิขื้นสูงเลยจุดไหม้ไฟไปอีกจึงจะถึงจุดลุกติดไฟ ซึ่งเป็นอุณหภูมิที่สารจะลุกติดไฟได้โดยไม่ต้องมีการจุด