งานเตรียมชิ้นงาน

เนื่องจากงานเชื่อมจุด เป็นงานเชื่อมแบบความต้านทานชนิดหนึ่ง ชิ้นงานเชื่อมจุดต้องเป็นประเภทแผ่นเหล็กหรือแท่งตันให้กระแสไฟเดินผ่านสะดวก ชิ้นงานจึงจะร้อนละลายติดกันได้ ความหนาชิ้นงานขึ้นกับขนาดของเครื่องเชื่อมจุด

ลำดับปฏิบัติงานเชื่อมจุด

• ตัดชิ้นงานตามแบบและทำความสะอาด ขจัดสนิมและสิ่งสกปรกที่เป็นฉนวนไฟฟ้า
• ปรับทำความสะอาดอิเล็กโทรดทั้งคู่ให้ได้พิกัด
• ปรับสวิตช์ตั้งเวลาให้กระแสไฟผ่านชิ้นงานเหมาะสมกับขนาดของงาน
• เปิดสวิตช์ ลองการทำงานของเครื่อง
• วางชิ้นงานบนอิเล็กโทรดตัวอยู่กับที่
• เหยียบหรือกดสวิตช์ให้อิเล็กโทรดตัวเคลื่อนที่กดลงบนชิ้นงานติดกับอิเล็กโทรดตัวอยู่กับที่
• เหยียบหรือกดหนักลงไปอีกที่สวิตช์เดิม ให้กลไกบังคับสวิตช์ไฟฟ้าต่อวงจรอิเล็กโทรด และก็ยังกดชิ้นงานอยู่อย่างเดิม กระแสไฟไหลผ่านตรงขั้วอิเล็กโทรด ชิ้นงานตรงนั้นร้อนละลายติดกัน ช่วงเวลาที่กระแสไฟไหลผ่านอิเล็กโทรดขึ้นกับการปรับไว้ดังกล่าว ในลำดับที่ 3
• เหยียบหรือกดสวิตช์ค้างไว้จนกว่ารอยเชื่อมจุดจะแข็งตัว ชิ้นงานติดกันแน่น จงปล่อยสวิตช์นำชิ้นงานออก

ตรวจรอยเชื่อมจุด

• ตรวจระยะเชื่อมจากจุดถึงจุดตามแบบกำหนด
• ตรวจความเรียบร้อยสวยงาม
  • ตรวจความแข็งแรง โดยง้างให้หลุดจากกัน

  

รูปที่ 3.38  ตรวจรอยเชื่อมจุดด้วยการง้างชิ้นงานให้หลุดจากกัน

คุณลักษณะงานเชื่อมจุด (Spot Welding)

งานเชื่อมจุดเป็นการเชื่อมไฟฟ้าแบบความต้านทานกระแสไฟชนิดหนึ่ง ๆ รอยเชื่อมที่ได้มีลักษณะเป็นจุด (Spot) มีขนาดโตเท่ากับพื้นที่หน้าตัดของอิเล็กโทรด ชิ้นงานวางให้ซ้อนเกยกัน อยู่ในระหว่างแท่งอิเล็กโทรดทั้งสองของเครื่องเชื่อม โดยอิเล็กโทรดจะกดอัดไว้ เมื่อ มีกระแสไฟฟ้าไหลผ่านจะเกิดความต้านทานที่จุดตรงอิเล็กโทรด ชิ้นงานเยิ้มอัดเข้าด้วยเป็นเนื้อเดียวกัน อิเล็กโทรดจะกดอัดต่อเนื่องอีกชั่วครู่เพื่อให้รอยเชื่อมเย็นตัว แล้วอิเล็กโทรดก็จะปล่อยชิ้นงาน ซึ่งผลจากการเชื่อมแบบนี้จะได้รอยเชื่อมเป็นจุดราบเรียบสวยงาม มีความแข็ง- แรงของรอยเชื่อมสูง

วงจรเครื่องเชื่อมจุด

เครื่องเชื่อมจุดเป็นเครื่องเชื่อมแบบหม้อแปลงวงจรทางด้านจ่าย กระแสไฟที่ใช้สูง ประมาณ 1,000 แอมแปร์ และสามารถปรับให้สูงขึ้นได้ตามต้องการถึง 10,000 แอมแปร์ เครื่องเชื่อมแบบนี้มีด้วยกันหลายชนิด เช่น เครื่องเชื่อมแบบยึดอยู่กับที่เป็นเครื่องเชื่อม ที่มีขนาดใหญ่จะเคลื่อนที่ได้ช้าเฉพาะแขนอิเล็กโทรดตัวบนที่ใช้สำหรับกดชิ้นงานเท่านั้น ชุดควบคุมการทำงานของเครื่องจะประกอบติดอยู่ที่ตัวเครื่อง

ส่วนประกอบเครื่องเชื่อมจุดแบบอยู่กับที่

เครื่องเชื่อมจุดแบบนี้ เป็นเครื่องเชื่อมที่แขนอิเล็กโทรดตัวล่างอยู่กับที่ แต่อิเล็กโทรดตัวบนทำหน้าที่เลื่อนขึ้นลง เมื่อต้องการเชื่อมจะกด อัดลงมา ซึ่งอาจจะกดลงในทางดิ่ง หรือกดลงในลักษณะโค้งตามรัศมี

สำหรับชุดหม้อแปลงซึ่งเป็นชิ้นส่วนหลัก มีสารกันความชื้น มีฉนวนหุ้มกันกระแสไฟรั่ว เมื่อใช้งานจะเกิดความร้อนขึ้นภายในตัวฉนวนหุ้มช่วยระบายความร้อนได้ด้วย บางแบบมีระบบนํ้าระบายความร้อนด้วย

อิเล็กโทรด

อิเล็กโทรดของเครื่องเชื่อมจุด ทำจากทองแดงผสมชนิดแข็งที่มีความต้านทานตํ่า อิเล็กโทรดจะหล่อเย็นด้วยอากาศหรือหล่อเย็นด้วยนํ้าก็ได้ หัวของอิเล็กโทรดต้องสะอาดอยู่ตลอดเวลา ถ้าสกปรกมีออกไซด์จะทำให้อิเล็กโทรด ร้อนจัด เป็นสาเหตุให้อิเล็กโทรดละลายติดกับแผ่นงาน, ระเบิดหรือแตก เมื่อหัวอิเล็กโทรดสึกกร่อนให้ปรับแต่งก่อนใช้งาน

ลำดับขั้นทดลองการตั้งไฟเชื่อม

• ให้ทดลองการตั้งไฟแล้ว อาร์กดูแนวเชื่อม เพื่อจะได้เกิดความรู้และ ทักษะจากการสังเกตลักษณะของเปลวอาร์ก และรอยเชื่อม เมื่อตั้งไฟตํ่าเกินไป สูงเกินไป และการตั้งไฟพอดี
• ให้ใช้ลวดเชื่อมขนาด 2.6 มม. หรือ 3.25 มม. คนละ 1 เส้น ใช้ทดลอง
• กรอกชนิดของเครื่องเชื่อมและขนาดลวดเชื่อมลงในใบทดลอง
• ให้ทดลองตั้งไฟตํ่ากว่ากำหนดลองอาร์กแนว ที่ 1 ดูเปลวเชื่อมและรอยเชื่อม แล้วกรอกในใบทดลอง

ก. วิธีการอาร์กและระยะอาร์ก

ข. ให้ศึกษาจากทฤษฎีงานเชื่อม

(ควรตั้งไฟให้ตํ่ามาก ๆ จะได้สังเกตเห็นได้

ง่าย)

• ทดลองตั้งไฟให้สูงกว่ากำหนด ทดลองอาร์ก แนวที่ 2 ดูเปลวเชื่อมและรอยเชื่อมแล้วกรอกผลลงในใบทดลอง
• ทดลองตั้งไฟพอดีตามรายละเอียดที่แจ้งไว้ ข้างกล่องลวดเชื่อม ทดลองอาร์กแนวที่ 3 ดู เปลวเชื่อมการอาร์กและรอยเชื่อมแล้วกรอก ผลการทดลองลงในใบทดลอง
  • นำผลการทดลองมาสรุป โดยประมาณว่า การตั้งไฟเชื่อมที่เหมาะสมจะต้องใช้ประมาณกี่เท่าของความโตแกนลวดเชื่อม (ประมาณ 40 เท่าเมื่อเชื่อมท่าราบ)

  

• 

ประกายอาร์กเชื่อมไฟฟ้าเป็นแหล่งเกิดรังสีค่อนข้างสูง ลักษณะเดียวกับรังสีที่เกิดจากแสงอาทิตย์ เริ่มต้นด้วยรังสีคลื่นสั้น อัลตราไวโอเลต จนถึงรังสีอินฟราเรด แต่รังสีที่เกิดจากแสงอาทิตย์จะมีความเข้มข้นน้อยกว่าเนื่องจากต้องผ่านชั้นบรรยากาศหลายชั้นกว่าจะถึงพื้นโลก

รังสีอัลตราไวโอเลตทำให้การเผาไหม้ที่ผนังตาเกิดผนังตาระคายเคือง เจ็บปวด ขัดขวางการไหลหมุนเวียนของโลหิตในประสาทตา เห็นได้จากเลือดในตาเป็นตาแดง มีความระคายเคืองมากเหมือนมีเม็ดทรายเข้าตา เมื่อผนังตาอักเสบต่อมนํ้าตาเกิดการอักเสบด้วย นํ้าตาไหลมาก ช่างเชื่อมเรียกอาการระคายเคืองว่า อาการเจ็บตาจากรังสีเชื่อม เป็นอาการที่เกิดระคายเคืองหลังจากแสงเชื่อมเข้าตาหลายชั่วโมง สังเกตได้ชัดหลังวันทำงานจะเกิดความเจ็บปวดขึ้น การลดความเจ็บปวดโดยใช้ยาหยอดตาและให้ความเย็นแก่เบ้าตา ใช้ผ้าชุบนํ้าเย็น หรือใช้ใบว่านหางจระเข้ หรือเปลือกกล้วยที่สะอาดปิดบริเวณเปลือกตา การป้องกันที่สามารถทำได้คือ ต้องไม่มองแสงเชื่อมด้วยตาเปล่า ไม่ว่าโดยตรงหรือโดยอ้อม หลังจากเกิดอาการเจ็บตาครั้งแรกแล้วจะเกิดความเคยชิน ไม่รู้สึกเจ็บอีก นอกจากจะหยุดทำการเชื่อมไปนาน ๆ อาการเช่นนี้จึงจะเกิดขึ้นอีก

อุบัติภัยไฟฟ้างานเชื่อม

• อย่าใช้สายไฟฟ้าที่ชำรุดมาทำงานเชื่อม เช่น สายที่เปื่อยหรือฉนวนขาด
• ตรวจสภาพของปลั๊กไฟ ขั้วต่อ ด้ามจับเชื่อมก่อนทำงานเชื่อม
• อย่าเชื่อมกลางฝนหรือที่ชื้นแฉะ ไฟฟ้าจะดูดเป็นอันตรายถึงชีวิตได้

การป้องกัน

• เปลี่ยนสายไฟที่ชำรุดก่อนทำงานเชื่อม
• ใส่ถุงมือหนังทำงาน
• อย่าใช้รักแร้หนีบจับหัวเชื่อมหรือลวดเชื่อม
• เมื่อทำงานเหงื่อออกมาก ๆ อย่าพิงเหล็กทำงาน
• อย่าใส่รองเท้าที่ใช้ตะปูตอกส้นรองเท้า

อุบัติภัยจากการแผ่รังสี

• ผู้เชื่อมถูกประกายไฟที่กระเด็นออกมา
• ถูกรังสีที่มองไม่เห็น เช่น รังสีอัลตราไวโอเลตและอินฟราเรด ซึ่งทำให้ตาบอดได้ ถูกรังสีที่มองเห็น เช่น ประกายไฟอาร์ก

การป้องกัน

• สวมหน้ากากเชื่อมทุกครั้งที่ทำงาน
• สวมถุงมือและเสื้อหนังก่อนทำงานเชื่อม
• อย่ามองประกายไฟเชื่อมขณะเชื่อม
• ควรมีฉากหรือห้องเชื่อมโดยเฉพาะ
• ควรมีป้ายบอก “อย่ามองประกายไฟอาร์ก”

อุบัติภัยจากความร้อน

• ความร้อนที่เกิดจากการอาร์กซึ่งสูงถึง 4,000°c
• ความร้อนที่หลอมละลายลวดและชิ้นงานจนหยดหรือสแล็กทำให้ลุกไหม้ได้

การป้องกัน

• อย่าเชื่อมไฟฟ้าในห้องแคบ ๆ หรือในถังใหญ่ ที่ไม่มีอากาศถ่ายเทเป็นเวลานาน ๆ
• เชื่อมทุกครั้งควรให้มีอากาศถ่ายเทสะดวก
• ควรมีคีมจับของร้อน
• สวมถุงมือและใส่รองเท้าหุ้มส้น
• อย่าเคาะสแล็กขณะร้อน
• ปล่อยให้ลวดเชื่อมเย็นก่อนจึงจับ
• ทำงานด้วยความระมัดระวัง
  • ควรมีถังนํ้าเตรียมไว้